رضا تربتی فعال گردشگری در یادداشتی نوشت: در میان خوراکی‌های سنتی ایران، برخی شیرینی‌ها تنها یک طعم نیستند؛ بلکه بخشی از هویت فرهنگی، خاطره جمعی و تاریخ یک شهر به شمار می‌روند. «گوش‌فیل اراک» نیز از همین دست میراث‌های خوش‌طعم است که سال‌هاست نام آن با هنر قنادان اراکی، ظرافت در پخت و شیرینی دلنشین این شهر گره خورده است. شیرینی‌ای که به باور بسیاری از پژوهشگران و روایت‌های شفاهی، نام «گوش‌فیل» را ناصرالدین‌شاه قاجار بر آن نهاد و از همان زمان، این نام در میان مردم ماندگار شد.

اراک، شهری که همواره به عنوان یکی از مراکز مهم تولید شیرینی‌های سنتی ایران شناخته می‌شود، گنجینه‌ای از خوراکی‌های اصیل را در دل خود جای داده است. در کنار فطیر، نان شیرمال، نان چایی، باسلوق و دیگر شیرینی‌های محلی، گوش‌فیل جایگاهی ویژه دارد؛ زیرا هنر، ظرافت و مهارت استادکاران قناد را به نمایش می‌گذارد.

قدیمی‌های اراک جمله‌ای مشهور دارند: «گوش‌فیل هرچه نازک‌تر باشد، بهتر و خوش‌کیفیت‌تر است.» این جمله، تنها یک سلیقه نیست؛ بلکه معیار تشخیص کیفیت این شیرینی سنتی محسوب می‌شود. استادکاران قدیمی معتقدند هنر واقعی در آن است که خمیر به اندازه‌ای نازک پهن شود که پس از سرخ شدن، بافتی سبک، ترد و شکننده پیدا کند و در عین حال استحکام خود را از دست ندهد. همین ویژگی است که گوش‌فیل اصیل اراک را از نمونه‌های مشابه در دیگر شهرها متمایز می‌کند.

بر اساس روایت‌های تاریخی، در یکی از سفرهای ناصرالدین‌شاه به منطقه عراق عجم، شیرینی ظریف و خوش‌طعم اراک برای پذیرایی از شاه آماده شد. گفته می‌شود شاه پس از دیدن شکل خاص این شیرینی که شباهتی به گوش فیل داشت، آن را «گوش‌فیل» نامید. هرچند ممکن است اسناد مکتوب اندکی درباره این روایت وجود داشته باشد، اما این داستان سال‌هاست سینه به سینه میان مردم اراک و استادکاران قنادی نقل شده و به بخشی از هویت فرهنگی این شیرینی تبدیل شده است.

آنچه گوش‌فیل اراک را ممتاز می‌کند، تنها شکل ظاهری آن نیست. راز اصلی در ترکیب دقیق مواد اولیه، ورز دادن اصولی خمیر، زمان استراحت، ضخامت بسیار کم، دمای مناسب روغن و در نهایت آغشته شدن به شربتی است که نه آن‌قدر غلیظ باشد که شیرینی را خمیر کند و نه آن‌قدر رقیق که طعم مطلوب را از بین ببرد. این مجموعه از ظرافت‌ها، حاصل تجربه نسل‌های متعدد قنادان اراکی است.

شیرینی‌پزی سنتی در اراک تنها یک حرفه نیست؛ هنری است که از پدر به فرزند منتقل شده و در بسیاری از خانواده‌ها همچنان با همان دستورهای قدیمی ادامه دارد. بسیاری از قنادان باسابقه معتقدند که برای تهیه یک گوش‌فیل مرغوب، علاوه بر مهارت، باید صبر و حوصله فراوان داشت؛ زیرا کوچک‌ترین تغییر در ضخامت خمیر یا زمان سرخ شدن، کیفیت نهایی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در فرهنگ مردم اراک، گوش‌فیل تنها برای پذیرایی روزمره نیست؛ بلکه در اعیاد، مراسم خانوادگی، دید و بازدیدها و پذیرایی از مهمانان جایگاه ویژه‌ای دارد. بسیاری از مسافرانی که به این شهر سفر می‌کنند، خرید گوش‌فیل را به عنوان سوغات در برنامه خود قرار می‌دهند؛ سوغاتی که عطر و طعم آن، یادآور مهمان‌نوازی مردم این دیار است.

از منظر گردشگری خوراک نیز، گوش‌فیل اراک ظرفیت ارزشمندی برای معرفی فرهنگ استان مرکزی به شمار می‌رود. امروزه در بسیاری از کشورهای جهان، خوراک و شیرینی‌های سنتی به عنوان یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شناخته می‌شوند و شهرها با معرفی غذاها و شیرینی‌های بومی خود، گردشگران بسیاری را جذب می‌کنند. اراک نیز با برخورداری از پیشینه غنی در هنر شیرینی‌پزی، می‌تواند بیش از گذشته از این ظرفیت بهره ببرد.

ثبت، مستندسازی و معرفی شیرینی‌های سنتی، علاوه بر حفظ میراث ناملموس، زمینه رونق اقتصادی، حمایت از تولیدکنندگان محلی و افزایش شناخت نسل جوان نسبت به فرهنگ بومی را فراهم می‌کند. در روزگاری که بسیاری از خوراکی‌های صنعتی جای محصولات سنتی را گرفته‌اند، پاسداشت هنر قنادان قدیمی و انتقال دانش آنان به نسل‌های آینده ضرورتی انکارناپذیر است.

شاید راز ماندگاری گوش‌فیل اراک در همین سادگی نهفته باشد؛ شیرینی‌ای که با چند ماده اولیه ساده، اما با دستان هنرمند استادکاران، به اثری ماندگار تبدیل شده است. هر لایه نازک آن روایتگر سال‌ها تجربه، عشق به کار و احترام به سنت است؛ سنتی که همچنان در کوچه‌پس‌کوچه‌های اراک، در کارگاه‌های قدیمی قنادی و در سفره‌های مردم این شهر زنده مانده است.

گوش‌فیل اراک تنها یک شیرینی نیست؛ نمادی از ذوق، هنر و اصالت مردمانی است که همواره کیفیت را بر کمیت ترجیح داده‌اند. شاید به همین دلیل است که هنوز هم استادکاران قدیمی با لبخند می‌گویند: «گوش‌فیل واقعی، هرچه نازک‌تر باشد، شیرین‌تر و دلنشین‌تر است.» این جمله، خلاصه فلسفه شیرینی‌پزی سنتی اراک است؛ فلسفه‌ای که ظرافت، کیفیت و اصالت را در کنار هم معنا می‌کند و می‌تواند همچنان به عنوان یکی از ارزشمندترین نمادهای میراث خوراک استان مرکزی به نسل‌های آینده منتقل شود.

انتهای پیام/